Planlı Okul Gelişim Modeli

Planlı Okul Gelişimi

Planlı Okul Gelişimi “ Okul Gelişim Süreci Basamakları “ izlenerek sağlanmalıdır.
Okul Gelişim Süreci Basamakları, birbirini takip eden on basmaktan meydana gelmektedir.
Okul Gelişim Süreci Basamakları, sistematik bir yaklaşım ile; Planlama, Uygulama, Düzeltme ve tekrar Planlamaya dönüş şeklidedir.
Okul Gelişim Süreci Basamakları

1. Okul Gelişimi Yönetim Ekibin Kuruluşu
   OGYE
   10 MART 200.-- 31 MART 200. (3 hafta)
    

2. Stratejik Plânlama ve Okul Gelişim
   Hedeflerinin Belirlenmesi
   (OGYE Tarafından)
   1 Nisan -- 18 Nisan ( 3 Hafta)
    

3. Durum Analizi (SWOT ve PEST)
   21 Nisan –- 09 Mayıs ( 3 Hafta)
    

4. Önceliklerin Belirlenmesi ve Çalışma
   Gruplarının Kurulması
   (OGYE Tarafından)
   12 Mayıs--23 Mayıs (2 Hafta)
    

5. Çalışma Plânları
   (Çalışma Grupları Tarafından)
   Yıllık Okul Gelişim Plânı Hazırlama
   (OGYE Tarafından)
   26 Mayıs--6 Haziran (2 hafta)
    

6. Yıllık Gelişim Plânının Uygulanması
   (Çalışma Grupları Tarafından)
   9 Haziran--30 Haziran (3 Hafta)
    

7. Biçimlendirici Değerlendirme
   (OGYE Tarafından)
   15 Eylül--31 Aralık (18 Hafta)
    

8. Düzeltilmiş Gelişim Plânın Uygulanması
   (OGYE Tarafından)
   05 Ocak--16 Ocak (2 Hafta)
    

9. Son Değerlendirme ve Rapor Yazımı
   (OGYE Tarafından)
   2.Dönemin Başı--2.Dönemin Sonu (Yaklaşık 21 hafta)
    

10. İlgili Genel Müdürlüklere Gönderilmesi
    (Ortaöğretim Genel Müdürlüğü) veya
    (İlköğretim Genel Müdürlüğü)
    15 Haziran--3 Temmuz ( 3 Hafta)

OKUL GELİŞİMİ YÖNETİM EKİBİ’NİN KURULUŞ ESASLARI
Okul Gelişimi Yönetim Ekibi (OGYE) okul toplumunu oluşturan birimlerin bütününü temsil edecek şekilde demokratik bir seçimle kurulur. Bu seçim bütün özellikleriyle gerçek bir seçim özelliği taşır.
Bu amaçla düzenlenecek ön seçim ve bunu izleyen genel seçim “Okul Gelişim Plânı” bir önceki öğretim yılının MART ayı içerisinde düzenlenir.
Ön seçim, OGYE’ye seçilecek bütün grupların genel seçime katılacak adaylarını belirleyebilmesi için yapılır.
Genel seçim, daha önceden belirlenen adaylar arasından OGYE’ye seçilecek asıl ve yedek üyelerin belirlenmesi için yapılır.
OGYE’ye seçilecek diğer temsilcilerde aynı şekilde genel seçim öncesinde kendi adaylarını ön seçimle belirleyip gösterirler. Her grup personel olabilecek eksilmelere karşı yedek üyelerinin de belirlenebilmesi için gerekli organizasyonu okul idaresi ile işbirliği yaparak gerçekleştirir.

OKUL GELİŞİMİ YÖNETİM EKİBİ
(OGYE) ÜYELERİ

1. Okul Müdürü

2. Projeden Sorumlu Müdür Yardımcısı

3. Öğretmen

4. Rehber Öğretmen

5. En Az Bir Destek Personeli

6. Veli

7. Öğrenci

8. Okul Koruma Derneği Temsilcisi

9. Okul Aile Birliği Temsilcisi

10. Okul Aile Birliği Sınıflar Temsilcisi

11. Sivil Toplum Örgütlerinden Seçilen Bir Temsilci

12. Muhtar

13. Okulun Bulunduğu Mahallede Bulunan Sanayi-Ticaret Odalarından Birer Temsilcisi

OGYE Üyelerinin Görevleri

1. Okul Müdürü:
   Planlı Okul gelişimi için gerekli planlama, organizasyon ve görevlendirmeleri yapar.
   İlgili Bakanlık birimleriyle koordinasyonu sağlar.
   Okul Üniversite işbirliğini sağlar.
   Okul personelinin mesleki gelişimini destekler.

2. Projeden Sorumlu Müdür Yardımcısı
   OGYE toplantılarını düzenler, üyeleri toplantıya çağırır ve toplantılarda kullanılacak her türlü dokümanın çoğaltılması ve dağıtımını yapar.
   Okul müdürünün katılmadığı OGYE toplantılarına başkanlık yapar.Çalışma gruplarının kurulması için gerekli ön hazırlık çalışmalarını yürütür ve süreç boyunca çalışma gruplarının çalışmalarını izler.
   Okul gelişimi ile okulda kaydedilen gelişmelerden okul toplumunun haberdar edilmesini sağlar.
   Okul personelinin mesleki gelişimi için onların hizmet içi eğitim ihtiyaçlarını belirler ve okul personelinin katılımını sağlar.

3. Öğretmen
   Çalışma gruplarının amacına yönelik olarak etkili bir şekilde planlarını uygulamada onlara rehberlik ve liderlik yapar.
   Çalışma gruplarının planladıkları çalışmaları yapabilmeleri için gerekli organizasyonu ve koordinasyonu sağlar.
   Çalışma gruplarının planlamalarındaki zamanlamayı izler.

4. Rehber Öğretmen
   Öğretmenlerin kişilik gelişimine yönelik olarak yapılacak çalışmalarını yürütür.
   Öğrenci başarısının artırılmasına yönelik çalışmalara rehberlik ve danışmanlık eder.
   Öğrenme zorluğu çeken öğrencilerin başarısının artırılmasına yönelik çalışmaları yapar.
   Hızlı öğrenen öğrencilerin potansiyelini etkili bir şekilde kullanmaya yönelik çalışmaları yürütür.
   Çalışma gruplarının etkinliğini ve verimliliğini artırıcı uygulamaların düzenlenmesinde rol oynar.

5. Destek Personeli
   Okul-çevre temizliğine ve güvenliğine yönelik çalışmaları düzenler ve yürütür.
   Okul eşyalarının ve ekipmanlarının korunması temizliği ve etkili kullanımına yönelik yapılacak çalışmaları düzenler.
   Okulun güvenliğine yönelik çalışmaların organizasyonunda rol alır.

6. Veli
   Okul-çevre ve okul-veli işbirliğinin geliştirilmesine yönelik çalışmaları organize edip yürütür.
   Oklun fiziki kaynaklarının gelişmesine önderlik eder.
   Oklunu tanıtımı çalışmalarını organize eder.
   Yardıma muhtaç öğrencileri belirleyip gerekli desteğin bu öğrencilere sağlanması çalışmalarını yürütürler.

7. Öğrenci
   Öğrencilerin görüşlerini, isteklerini ve sorunlarını OGYE’ye iletirler.

8. Okul Koruma Derneği Temsilcisi
   Bakanlık kanalıyla sağlanan ödeneklerin kullanımı için gerekli planlamaları ve organizasyonu yapar.
   Velilerin parasal desteğini sağlamak için uygun düzenlemeleri yapar.
   Okulun parasal kaynaklarının kullanımı sonunda yapılan harcamaları gösteren mali raporun velilere duyurulması için gerekli düzenlemeleri yapar.

9. Okul Aile Birliği Temsilcisi
   Okulda sosyal yardımlaşma etkinliklerini düzenleyip yürütür.
   Öğrenci başarısının artırılmasına yönelik yapılacak çalışmaların bütün velilere duyurulmasında ve veli desteğinin sağlanmasında rol oynar.

10. Okul Aile Birliği Sınıflar Temsilcisi, Sivil Toplum Örgütlerinin Temsilcileri ve Diğer Üyeler Okul Gelişim Süreci Çalışmalarının Teknik Kısımlarına Katılmazlar ve Çalışmalara Gözlemci sıfatıyla katılarak fikir belirtip kararların alınmasında oy kullanırlar.

OGYE ÜYELERİ Okul gelişim süreci basamaklarının aşağıdaki belirtilen bölümlerinde yer alacakladır.

II. Basamak :Okul Gelişim Hedeflerinin belirlenmesi.
IV.Basamak :Önceliklerin belirlenmesi.
VII. Basamak :Biçimlendirici Değerlendirme.
X.Basamak :Son Değerlendirme.

Okul Gelişimi Yönetim Ekibinin Görev Tanımları
Okul Gelişimi ve Yönetim Ekibi okul müdürünün liderliğinde çalışarak okul gelişimini planlayan, planlanan çalışmaları uygulayan çalışmalarda gerekli okul içi ve dışı koordinasyonu ve organizasyonu yürüten bir çalışma grubudur.OGYE Şu Görevleri Yapar
OGYE, okul toplumunu temsil eder.
Okula sağlanan mali kaynakları kullanarak okul bütçesini hazırlar ve yönetir.
OGYE okul gelişim planını hazırlar ve bu planı uygular
OGYE okul gelişim sürecinde yer alacak alt “Çalışma Gruplarını” kurar. Bu grupları planlama süreci ile ilgili olarak bilgilendirir ve çalışmalarına rehberlik eder.
Okulun mevcut durumuyla ilgili bilgi toplar ve geliştirilmesine ihtiyaç duyulan çalışma alanlarını belirler.
Diğer MLO Okullarını ziyaret eder.
Okul Gelişim Süreciyle ilgili olarak ilgililere toplantı, seminer vb. düzenler.
OGYE Şu Görevleri Yapar
OGYE, okul toplumunu temsil eder.
Okula sağlanan mali kaynakları kullanarak okul bütçesini hazırlar ve yönetir.
OGYE okul gelişim planını hazırlar ve bu planı uygular
OGYE okul gelişim sürecinde yer alacak alt “Çalışma Gruplarını” kurar. Bu grupları planlama süreci ile ilgili olarak bilgilendirir ve çalışmalarına rehberlik eder.
Okulun mevcut durumuyla ilgili bilgi toplar ve geliştirilmesine ihtiyaç duyulan çalışma alanlarını belirler.
Diğer MLO Okullarını ziyaret eder.
Okul Gelişim Süreciyle ilgili olarak ilgililere toplantı, seminer vb. düzenler.
Durum analizi(swot, pest) uygulayarak sonucunu değerlendirir.
İhtiyaçları öncelik sırasına göre dizer.
Çalışma gruplarının planlama ve çalışmalarını organize eder ve her çalışma grubunun hazırladığı planı dikkate alarak yıllık okul gelişim planını hazırlar. Çalışma gruplarınca gerçekleştirilecek çalışmaları koordine eder.
Okul gelişim planı doğrultusunda gerçekleştirilen çalışmaların “Biçimlendirici Değerlendirmesini” yapar ve alınan sonuçlar doğrultusunda plan üzerinde gerekli düzenlemeleri yapar.
Düzeltilmiş Okul Gelişim Planının öğretim yılı sonunda son değerlendirmesini yapar.
Okul Gelişim Yıl Sonu Raporunu yazarak İlgili Genel Müdürlüğüne gönderir. Raporu Okul Toplumunun Bilgisine sunar.
Okul personelinin hizmet içi eğitim ihtiyaçlarını belirler ve ilgili Bakanlık birimine bildirir.
Okul Personelinin hizmet içi eğitim ihtiyaçlarına yönelik okulda kurslar düzenler.

Stratejik Planlama
ve
Okul Gelişim Hedeflerinin
Belirlenmesi

Stratejik planlama bir okulun etkililiğinin ve sürekli gelişiminin anahtarıdır.
Planlı Okul Gelişim Modeli kapsamında okulda yürütülen okul gelişim sürecinin ikinci basamağı stratejik planlamanın yapılması olarak belirlenmiştir.
Okulun stratejik planlamasının yapılması, dolayısıyla okulun misyonunun, vizyonunun, ilkelerinin stratejik amaçlarının , hedeflerinin, belirlenmesi okul gelişim sürecinin temel unsurlarıdır.

Planlı okul gelişim modeli uygulamaları ile değişen durumlara uyum sağlamak, orta ve kısa vadeli planlar yapmak, bu planları uygulamak, yıllık hedefler belirlemek, hedeflere ulaşma düzeylerini ölçmek, alternatif senaryolar oluşturmak gibi okul işleyişine yeni bir anlayış ve çalışma sistematiği kazandırmak amaçlanmaktadır.
Okul gelişim süreci birbirini takip eden basamaklardan oluşmaktadır. Bu basamaklara genel olarak baktığımızda bunların; plânlama, uygulama, değerlendirme, düzeltme ve tekrar plânlamaya dönüş biçiminde olduğunu görürüz.
Her basamağa ilişkin işlemler tamamlandıktan sonra bir diğer basamağa geçilmelidir. Bu; yapılacak çalışmaların birbirini takip eder şekilde kurgulanmasından kaynaklanmaktadır. Her basamak bir sonraki basamağın hazırlık aşamasıdır. Bu nedenle, sürecin sıralamasında değişiklik yapmak veya bazı bölümlerini özellikle stratejik planlama basamağını göz ardı etmek okul gelişiminde istenilen amaca ulaşmayı engelleyecek, sürecin etkililiğini azaltacaktır.
Okul gelişim planının hazırlanmasında yapılacak ilk çalışma bu planın hazırlanmasını ve uygulanmasını koordine edecek, yürütecek bir ekibin oluşturulması, yani okul gelişim sürecinin sahibinin belirlenmesi aşamasıdır.
OGYE'nin her yıl farklı kişilerden oluşması katılım, ekip çalışması ve sorumlulukların paylaşılması bakımından önemlidir.
Okul gelişim sürecinin başarılı ve amacına uygun olarak yürütülmesindeki en büyük etken; okul yönetiminin inancı, desteği ve okul toplumunun okul gelişim çalışmalarının yararına inanmasıdır.
Stratejik plân içinde okulun misyonu, vizyonu ilkeleri, değerleri, stratejik amaçları ve hedefleri bulunacağı için okul gelişiminden beklenenler stratejik plân ile açığa kavuşmuş olacaktır. Okulun stratejik planının hazırlanması yıllık okul gelişim planının hazırlanmasının ön koşulu olduğundan, okulun stratejik planı yapılmadan okul gelişim planının yapılması gerçekçi olmayacaktır.
Stratejik amaçların ve hedeflerin, belirlenen vizyon ve misyona hizmet etmesi, vizyon, misyon ve değerler ile uyumlu olması gerekmektedir.Okulun stratejik planı, orta vadeli (3 yıl) bir planlamadır.
Okul Gelişim Planı ise her yıl yapılacak olan bir plandır. Okulun stratejik planlaması yapılırken, okulun mevcut durumunu ortaya çıkararak stratejik planlamaya ve gelişim planına veri oluşturması amacıyla özdeğerlendirme çalışması da yapılacaktır. Okul gelişim planı, stratejik plan doğrultusunda yıllık olarak uygulanacak bir plandır. Stratejik planlamanın yıllık uygulama planına dönüştürülmesi okul gelişim planı biçiminde olacaktır. Stratejik planlama sürecinde "gitmek istediğimiz yere nasıl ulaşabiliriz?" sorusuna cevap niteliğinde oluşturulması gereken okul gelişim planı, okulun stratejik planı ile bütünleşik olmalıdır.
Hedeflerin ortaya konulmasındaki temel amaç, stratejik amaçların gerçekleştirilme sürecinin nasıl yürütüleceğinin ortaya konmasıdır. Stratejik planlama sonucunda belirlenen hedefler OGYE tarafından önceliklendirilmelidir. Bu aşamada okulun vizyonu, hedefleri, kaynakları (insan ve mali kaynakları vb.) göz önünde bulundurulmalı, okul hedeflerinin okulun stratejik planında yer alan stratejik amaçlarına en fazla katkı sağlayacak şekilde önceliklendirilmesine dikkat edilmelidir. Okul o yıla ilişkin hedefleri önceliklendirme çalışmasını yaptıktan sonra, her bir hedefin yerine getirilmesinden yani çalışmadan sorumlu olacak kişileri belirlemeli, ekipleri, oluşturmalıdır.

Okul gelişim planı, çalışma planları esas alınarak hazırlanacaktır.

 

Sıra No	Stratejik Amaç No:	Hedef No	Çalışmanın Adı	Sorumlu Ekip	Başlangıç Tarihi	Bitiş Tarihi	Tahmini Bütçe	Açıklamalar

Okul gelişim süreci, I. Dönem sonunda değerlendirilmeli ve planının aksayan yönleri telafi edilmeye çalışılmalıdır. Ekipler arası koordinasyonun sağlanması, ekip çalışmaları için ayrılan kaynakların dengeli dağılımı, ekiplerin çalışmalarının gözden geçirilmesi, gerekiyorsa ekip üyelerinin yeni üyeler ile desteklenmesi bu aşamada gerçekleştirilecektir. Okul gelişim raporunun hazırlanmasının en temel nedeni, sonraki yıllar için okulun katettiği mesafeyi ortaya koymaktır. Yıl sonunda hazırlanacak olan rapor, çalışma gruplarının planlarından yola çıkılarak hazırlanacaktır. Her yıl yapılacak olan okul gelişim planı raporlarının bir önceki yıl ile ilişkisi kurulmalıdır.
Belirlenen hedefler ile ilgili okulda yapılan faaliyetleri, faaliyetlerin okula kazandırdıkları göstergeler üzerinden raporlaştırılmalıdır.

Stratejik planlama,
bir örgütün ne olduğu, ne yaptığı ve bunu niçin yaptığını şekillendirmek ve buna rehberlik etmek için temel kararlar üretmeye yönelik disiplinli bir çaba olarak tanımlanabilir.
 

	Stratejik Planı Olmayan, Yanlış Düzenlenmiş Bir Organizasyon
Stratejik Planı Olan, fakat Çalışanların Plana Uymadığı Bir Organizasyon
	Stratejik Planı Olan, Çalışanların Plana Uyduğu Bir Organizasyon

Stratejik Planlama örgüt için şu yararları sağlar:

1. Örgütte stratejik düşünme ve stratejik hareketi teşvik eder.

2. Örgütte iyileştirilmiş (doğru) kararlar alınmasını sağlar.

3. Örgütün saygınlığını arttırır, performansını geliştirir.

4. Örgütte çalışan insanların rollerini ve sorumluluklarını daha iyi yerine getirmelerini sağlayarak ekip çalışmasını ve örgüt üyeleri arasındaki ilişkiyi güçlendirir.

Stratejik planlama kısaca; lider, yönetici ve planlayıcıların stratejik olarak hareket etmelerine ve düşünmelerine yardımcı olmak üzere tasarlanan kavram, prosedür ve araçlar dizisidir.

Stratejik planlamada örgütler, yaratıcılığa teşvik edilir.

Okul için oluşturulan bir stratejik planın ayırt edici 4 özelliği vardır:

1. Orta vadeli olması (3-5 yıl)

2. Bütünleştirilmiş bir anlayışla okulun geleceğinin tasarlanması

3. Okulun dışındaki dünyanın gelecekteki eğilimlerinin dikkate alınması

4. Okulun var olan ve gelecekte olabilecek kaynaklarının dikkate alınması

Stratejik Planlama Süreci

Stratejik planlama, bir örgütün dört temel soruyu cevaplandırmasına yardımcı olur.

1. NEREDEYİZ?

2. NEREYE GİTMEK İSTİYORUZ?

3. GİTMEK İSTEDİĞİMİZ YERE NASIL ULAŞABİLİRİZ ?

4. BAŞARIMIZI NASIL TAKİP EDER ve DEĞERLENDİRİRİZ?

“Neredeyiz?” sorusu, örgütün faaliyetini gerçekleştirdiği iç ve dış ortamın kapsamlı bir biçimde incelenmesini ve değerlendirilmesini içeren durum analizi (SWOT ve PEST) yapılarak cevaplandırılır. “Nereye gitmek istiyoruz?” sorusunun cevabı ise;
*örgütün varoluş nedeninin öz bir biçimde ifade edilmesi anlamına gelen misyon;
*ulaşılması arzu edilen geleceğin kavramsal, gerçekçi bir ifadesi olan vizyon;
*kuruluşun faaliyetlerine yön veren ilkeler ve değerler;
*ulaşılması için çaba ve eylemlerin yönlendirileceği genel kavramsal sonuçlar olarak tanımlanabilecek stratejik amaçlar;
*amaçların gerçekleşmesi için ulaşılması gereken ölçülebilir sonuçlar anlamına gelen hedefler ortaya konularak verilir.
“Gitmek istediğimiz yere nasıl ulaşabiliriz?” sorusunu;
Stratejik amaçlar ve hedeflere ulaşmak için gerçekleştirilecek Faaliyetler cevaplandırır.
Son olarak, yönetsel bilgilerin derlenmesi ve plan uygulamasının raporlanması anlamındaki izleme ve alınan sonuçların daha önce ortaya konulan misyon, vizyon, ilkeler, amaçlar ve hedeflerle ne ölçüde uyumlu olduğunun, kısaca performansın değerlendirilmesi ve buradan elde edilecek sonuçlarla planın gözden geçirilmesini ifade eden değerlendirme süreci ise “Başarımızı nasıl izler ve değerlendiririz?” sorusunu cevaplandırır.

Yukarıda belirtilen sorulara verilen cevaplar, Stratejik Planlama Sürecini oluşturur.

Unutulmamalıdır ki;
Stratejik planlama çalışmalarına en geniş katılım sağlanmalı, bu kapsamda örgütün değişik birimleri ve seviyelerindeki çalışanlar planlama sürecine dahil edilmelidir.

Gerektiğinde kapsamlı bir durum analizi için örgütün faaliyet alanıyla ilgili diğer kuruluşların ve kesimlerin görüşleri alınmalıdır.Böylece örgüt, ortak aklı devreye sokarak bir bütün olarak kendisini tanıma fırsatı bulacak ve bu sürecin bir sonucu olarak örgüt içi iletişim ve motivasyon güçlenecektir.

Stratejik Planlama yapacak olan OGYE’nin Cevaplandırması Gereken Temel Sorular

OGYE’de okulun temel birimleri temsil ediliyor mu?

Ekip üyeleri stratejik planlama sürecinin gerektirdiği bilgi ve becerileri taşıyor mu?

Ekip üyeleri okul hakkında yeterli bilgiye sahip mi?

Ekip üyeleri okulun hedef kitlesi veya hizmet sunduğu kişileri (Örn. Veli ve öğrenci profilini) yeterince tanıyor mu?

Ekip üyeleri stratejik planlama çalışmalarına yeterli zaman ve enerji ayırabilecek durumda mı?

Planlama süreci boyunca ekipte süreklilik ve uyum sağlanabilecek mi?

Stratejik planlamanın bütün aşamalarında önemli rol üstlenecek OGYE’nin durum analizi yapması, yapılacak çalışmaların başarısı için kritik bir öneme sahiptir. Bu amaçla kullanılabilecek tekniklerden biri SWOT Analizidir.

SWOT Analizi:

SWOT analizi incelenen kuruluşun, tekniğin, sürecin veya durumun güçlü ve zayıf yönlerini belirlemekte ve dış çevreden kaynaklanan fırsat ve tehditleri saptamakta kullanılan bir tekniktir.

SWOT, aşağıdaki yer alan İngilizce kelimelerin baş harflerinden oluşturulmuş bir kısaltmadır.
S:Strength (Örgütün güçlü/üstün olduğu yönlerinin tespit edilmesi demektir)
W:Weakness (Örgütün güçsüz/zayıf olduğu yönlerin tespit edilmesi demektir)
O:Opportunity (Örgütün sahip olduğu fırsatları ifade etmektedir)
T:Threat (Örgütün karşı karşıya bulunduğu tehdit ve tehlikeleri ifade etmektedir)

SWOT ANALİZİ ÖRNEK UYGULAMASI

Örgütlerde SWOT analizi yapılmasının başlıca iki yararı bulunmaktadır.

1. SWOT analizi yapılarak örgütün mevcut durumu tespit edilir. Bu çerçevede güçlü ve zayıf yönler ile örgütün karşı karşıya bulunduğu fırsatlar ve tehdit unsurları ortaya konulmaya çalışılır. Bu anlamda SWOT “mevcut durum” analizidir.

2. SWOT aynı zamanda örgütün gelecekteki durumunun ne olacağını tespit ve tahmin etmeye yarayan bir analiz tekniğidir. Bu anlamda da SWOT bir “gelecek durum” analizidir.

Bu açıklamalar çerçevesinde SWOT analizini yakını ve uzağı görmemizi sağlayan bir gözlük olarak algılayabiliriz.Örgütün Stratejik Planı yapılırken çevre değişkenlerinin de (Politik, ekonomik, sosyal, teknolojik) dikkate alınması gereklidir. Bunun için PEST Analizi yapılabilir.

PEST Analizi

Politik, Ekonomik, Sosyal ve Teknolojik yönden çevre faktörlerinin incelenerek, önemli ve hemen harekete geçirilmesi gerekenleri tespit etmek ve bu faktörlerin olumlu veya olumsuz etkilerini ortaya çıkarmak için yapılan bir analizdir.Okul politik, ekonomik, sosyal ve teknolojik alanlardaki çevre değişkenlerini değerlendirmeli, bu değişkenlerin okulun gelişimine nasıl katkı sağlayacağını ya da okul gelişimini nasıl engelleyeceğini belirlemelidir.
Politik, ekonomik, sosyal ve teknolojik çevre değişkenlerinden okulun gelişimine katkı sağlayacak olanlar bir fırsat olarak değerlendirilmeli, okulun gelişimini engelleyebilecek olan değişkenler ise tehdit olarak alınmalı ve planlama yapılırken bu tehditler göz önünde bulundurulmalıdır.

Geri dön

EĞİTİM BAKANLIĞININ ÖRNEK PEST ANALİZİ
SOSYAL EĞİLİMLER

Şehirler arası ve deniz aşırı göçler dolayısıyla artan okul çağındaki çocuk sayısı,
Kentlerin hızla genişlemesi, tesisleşmesi ve bunun yol açtığı yeni okullara olan talebin artması,
Bazı kırsal ve uzak bölgelerdeki nüfusun azalması,
Yeni istihdam tarzları, artan hareketlilik ve yoksulluktaki yeni yoğunlaşma etkisiyle değişen aile yapısı ve sosyal yapı,
Birçok geleneksel sosyal yapının etkisinin azalması,

BİLGİ VE EKONOMİ EĞİLİMLERİ

• Bilginin, refaha ve mutluluğa ulaşmada ana itici güç olarak belirmesi,

• Toplum kelimesinin anlamında, internet kullanımı sonucunda meydana gelen değişiklikler,

• Çalışanlarda değişik becerilerin ve daha fazla esnekliğin aranmasına yol açan küreselleşme ve rekabetin gittikçe arttığı ekonomi,

• İstihdamda geleneksel alanlardan bilgi ve hizmet sektörüne kayış,

• Vasıfsız işlerdeki düşüş ve istihdam için gerekli nitelik ve becerilerdeki artış,

• Kariyer yönü ve istihdamda değişiklikler içeren yeni kariyer yapıları

• İşgücünde yarı-zamanlı işgücü oranın artması,

POLİTİK EĞİLİMLER

• Çocukların değişik ihtiyaçlarına, doğal yeteneklerine ve ilgi alanlarına odaklanma

• Erken eğitimin çocukların gelişimi ve örgün eğitimdeki başarıları üzerindeki önemli etkilerinin uluslar arası farkındalığındaki artış

• Mezuniyete yakın yıllarda katılım tarzlarındaki değişiklikler

• Toplumun, eğitime ve öğretime erişebilirlik hakkında zorunlu eğitimi aşan beklentileri

• Eğitimdeki başarı seviyesinin OECD ülkelerine göre düşük olması

• Yurt dışına “öğrenci “göçü”

• Kamu yönetimi reformu çalışmaları

• Eğitimin yerinden yönetim anlayışına doğru çevrilmesi

TEKNOLOJİK EĞİLİMLER

• Teknolojinin ilerlemesinin, yakınmasının ve benimsenmesinin artması

• Bilginin hızlı üretimi, erişilebilirlik ve kullanılabilirliğinin gelişmesi

• Teknolojinin sağladığı yeni öğrenme ve etkileşim/paylaşım olanakları

Durum analizi (SWOT ve PEST) yapıldıktan sonra okul, stratejik planlama ile ilgili temel sürece hazır hale gelmiş olmaktadır.
Okullar bundan sonra, misyon ve vizyonlarını ifade edecek, ilkelerini belirleyecek, stratejik amaçlarını ve hedeflerini ortaya koyacaklardır.

MİSYON BİLDİRİMİ

Misyon bir örgütün varlık sebebidir; örgütün ne yaptığını, nasıl yaptığını ve kimin için yaptığını açıkça ifade eder. Misyon bildirimi stratejik plan dokümanının diğer kısımlarına da temel oluşturur.

Misyon bildiriminde aşağıdaki hususlara dikkat edilmelidir:

• Kısa, açık ve çarpıcı şekilde ifade edilmelidir.

• Hizmetin yerine getirilme sürecini değil, hizmetin amacını tanımlamalıdır.

• Yasal düzenlemelerle kuruluşa verilmiş olan görev ve yetkiler çerçevesinde belirlenmelidir.

• Örgütün hizmet verdiği kişi ve kuruluşlar belirtilmelidir.

• Örgütün sunduğu hizmet ve/veya ürünler tanımlanmalıdır.

Misyon Bildirimi İçin Cevaplanması Gereken Sorular:

• Örgütün var olma nedeni nedir?

• Örgüt kimlere hizmet sunuyor?

• Örgüt hangi alanda çalışıyor?

• Örgüt hangi ihtiyaçları karşılıyor?

• Örgütün yerine getirmek zorunda olduğu yasal görevler nelerdir?

• Örgütün amacı ilk kurulduğundan bu yana değişti mi?

-------------- ÖRNEK -------------------

Misyon: Örnek İlköğretim Okulunun misyonu; okul çevresine ve öğrencilerimize güvenli bir ortamda nitelikli eğitim vermektir.
MİSYON BİLDİRİMİ: Vizyon örgütün geleceğini simgeler. Örgütün uzun erimde neleri yapmak istediğinin güçlü bir anlatımıdır.

Vizyon bildirimi, örgütün kendisi için istediği geleceğin, iddialı ve aynı zamanda ulaşılabilir bir ifadesidir.

Bu gelecek ifadesi, bir yandan çalışanları ve karar alıcıları ilerlemeye teşvik etmeli, diğer yandan da gerçekçi olmalıdır.
Güçlü bir vizyon aşağıdaki özelliklere sahiptir.

İdealisttir; yürekten gelmesi, hissedilmesi gerekir.
Özgündür; örgüte aidiyeti belirgindir.
Ayırt edicidir; örgütü diğer örgütlerden farklı kılar.
Çekicidir; örgüt içinden olan ve olmayan kişilerin ilgisini çeker, sinerji yaratır.

Vizyon Bildirimi İçin Cevaplanması Gereken Sorular şunlardır:

Örgütün ideal geleceği nedir?
Örgüt; vatandaşlar, diğer örgütler ve siyasi otorite tarafından nasıl algılanmak istiyor?
Örgütün bir vizyon ifadesi var mı? Varsa, yenilenmesi gerekiyor mu?
 
VİZYON BİLDİRİMİ ÖRNEKLERİ

Vizyon: Ülke düzeyinde; eğimde bir adım önce, bir adım önde olmak.
Vizyon: Çocuklarımızın düşlerinin buluştuğu bir okul yaratmak.
Vizyon: Evrensel eğitim ve öğretim ilkeleri doğrultusunda kurumsallaşmış bir okul kimliğine sahip olmak.
Vizyon: Geleceği bu günden yaşayarak, okulumuzdaki kaliteyi yükseltmek için eğitim ve öğretimde örnek ve önder olmak.

İLKELER BİLDİRİMİ

İlkeler, örgütün temel değerlerinin bir ifadesidir. Örgütsel değerleri, yönetim biçimini ve örgütsel davranış kurallarını ifade eder. Şeffaflık, eşitlik, katılımcılık, ahlaki değerler ve kalite anlayışı ilkelere örnek olarak verilebilir.

İyi ifade edilmiş bir ilkeler bildirimi aşağıdaki gibi olmalıdır:

*Temel değerleri ve inançları açık ve kesin bir dille ortaya koymalıdır.
*Çalışanların işlerini en iyi şekilde yapacakları şartlara ilişkin temel düşünceyi belirtmelidir.
*Örgütün vizyonunu gerçekleştirmesini sağlayacak sistem ve süreçleri desteklemelidir.

İlkeler bildirimi üç temel alana ilişkindir:

*Kişiler: Örgüt çalışanları ve kuruluş dışındaki kişiler

*Süreçler: Örgütün yönetim, karar alma ve hizmet üretimi süreci

*Performans:Örgütün ürettiği hizmet ve/veya ürünlerin kalitesine yönelik beklentiler

İlkeler Bildirimi İçin Cevaplanması Gereken Sorular:

*Okulun benimsediği yönetim ve eğitim
felsefesi nedir?

*Okulun çalışmalarına temel teşkil eden
değerler, standartlar ve idealler
nelerdir?

*Okulun çalışanları tarafından
benimsenen değerler ve inançlar
nelerdir?

İLKELERİMİZ (DEĞERLERİMİZ)

Örnek İlköğretim Okulu olarak; paydaşlarımızın istek ve beklentilerine yönelik olarak, paydaşlarımızla açık iletişim ve empati kurar, okulun tüm süreçlerine okul toplumunun katılımını esas alır ve böylece okul ile özdeşim kurmalarını sağlar, güvene ve işbirliğine dayalı, sürekli gelişim anlayışı içinde, öğrenci merkezli eğitim, okul merkezli yönetim anlayışını benimseyerek öğrenci başarısını temel alır ve eğitimin niteliğinden ödün vermeyiz.

STRATEJİK AMAÇLAR

Amaçlar, örgüt kaynaklarının gelecekte ulaşılacak durumu gerçekleştirmek üzere düzenlenmesine, yani strateji oluşumuna temel teşkil eder.
Strateji ve misyon amaçların gerçekleştirilmesinde bir araç konumundadır.
Stratejik amaçlar belirli bir zaman diliminde kuruluşun ulaşmayı hedeflediği kavramsal sonuçlardır. Stratejik amaçlar ve hedefler stratejik planlama sürecinde kuruluşun “ Nereye ulaşmak istiyoruz?” sorusuna cevap verir.
Stratejik amaç, örgütün genel bir çerçevede ulaşmayı düşündüğü noktanın ne olduğunu gösterir. Stratejik amaçlar, örgüt işlevini daha ileri bir noktaya götürecek nitelikte olmalı, ama aynı zamanda gerçekçi ve ulaşılabilir bir özellik taşımalıdır.
Amaçlar, okulun strateji ve planlarına yol gösteren birer unsur oldukları gibi, hedeflerin oluşmasına da temel oluşturur.

Yol gösterici ve gerçekçi amaçların oluşturulması için gereken ilkeler şunlardır:

1. Amaçlar açık ve seçik olmalıdır.

2. Amaçlar iddialı, ama gerçekçi, ulaşılabilir ve çekici olmalıdır.

3. Amaçlar esnek olmalıdır.

4. Amaçlar ölçülebilir olmalıdır.

5. Kısa ve uzun dönemde erişilecek amaçlar birbirinden ayrılmalıdır.

6. Amaçlar uygulayıcılar tarafından benimsenmelidir.

7. Amaçlar motive edici olmalıdır.

8. Amaçlar her düzeyde birbiriyle uyumlu olmalıdır.

9. Misyon, vizyon ve ilkelerle uyumlu olmalıdır.

10. Örgütün misyonunu yerine getirmesine katkıda bulunmalıdır.

11. Örgütün şimdiki durumundan gelecekteki arzu edilen durumuna dönüşümünü sağlayabilecek nitelikte olmalıdır.

12. Ulaşılmak istenen noktayı açık bir şekilde ifade etmeli, ancak buna nasıl ulaşılacağını ayrıntılı olarak açıklamamalıdır.

13. Stratejik planlama sürecinin daha sonraki aşamaları için bir çerçeve sunmalıdır. Hedeflerin gerçekleştirilmesinde yol gösterici olmalıdır.

14. Örgütün öncelikleri ve durum analizi sonuçlarına göre şekillenmelidir.

15. Orta vadeli bir zaman dilimini kapsamalıdır.

16. Önemli dışsal değişiklikler olmadığı sürece değiştirilmemelidir.

Stratejik Amaçların Oluşturulması İçin Cevaplanması Gereken Sorular:

*Örgüt misyonunu yerine getirmek için neler yapmalıdır?

* Örgüt kısa ve orta vadede neleri başarmayı amaçlamaktadır?

* Örgütün şu andaki faaliyetleri dış çevre ile uyumlu mudur, değilse ne değişmelidir?

* Örgüt diğer kamu kuruluşları ile ortak amaçlara sahip midir?

STRATEJİK AMAÇ ÖRNEKLERİ

Stratejik amaç 1: Güvenli, sağlıklı ve albenisi olan bir çevre yaratılması için okulda istenmeyen davranışlar engellenecek, disiplin olayları ve kirlilik azaltılarak okulumuzdaki yaşam kalitesi yükseltilecektir.

Örnek olarak verilen stratejik amaç 1’de, ulaşılmak istenen amacın yönü ve varılmak istenen nokta açık bir şekilde ifade edilmiştir.Geleceğe yönelik olarak güçlü bir çerçeve çizilmiştir. Amacın belirttiği hususlar hedeflerin nasıl geliştirileceği konusunda yol göstermektedir. Burada “güvenli, sağlıklı ve albenisi olan bir çevre yaratılması” ile kirliliğin azaltılması arasında bir ilişki kurulmaktadır.

Stratejik amaç 2: Okul veli işbirliği geliştirilecek, veli katılımına yönelik engeller belirlenerek gerekli önlemler alınacak, okul yönetimine veli katılımı arttırılacaktır.

Strateji amaç 3:Öğrenci başarısını geliştirmek için öğrenci merkezli eğitim anlayışı benimsenerek, öğrenme engelleri belirlenecek, eğitim öğretim ortamları ile ilgili süreçler yeniden tasarlanarak eğitim öğretim süreçlerinin niteliği geliştirilecektir.

HEDEFLER

Hedefler, stratejik amaçların gerçekleştirilebilmesi için ortaya konulan spesifik ve ölçülebilir alt amaçlardır. Stratejik amaçların aksine, hedefler sayısal olarak ifade edilirler ve daha kısa vadeyi kapsarlar. Bir stratejik amacı gerçekleştirmeye yönelik olarak birden fazla hedef belirlenebilir.

Hedefler,

• Yeterince açık ve anlaşılabilir ayrıntıda olmalıdır.

• Ölçülebilir olmalıdır.

• İddialı olmalı, fakat imkansız olmamalıdır.

• Sonuca odaklanmış olmalıdır.

• Zaman çerçevesi belli olmalıdır.

• Okul için belirlenen hedeflerden herkes aynı şeyi anlamalı, hedeflere ulaşma herkes için istenilir olmalıdır.

Hedef ifadeleri yazılırken aşağıdaki ölçütlerin dikkate alınması gerekir.

1. Ölçülebilirlik; Ölçülebilirlik için zaman, harcama, maliyet gelir, başarı oranı vb. kavramlar kullanılır.

2. Ulaşılabilirlik; Hedefler gerçekçi ve ulaşılabilir olmalıdır.

3. Sınırlanabilirlik; Hedefler açık, kapsamlı, ancak sınırlanabilir olmalıdır.

4. Kabul edilebilirlik; Hedefler örgüt çalışanlarınca kabul edilebilir, benimsenebilir nitelikte olmalıdır.

İyi Belirlenmiş Hedeflere Örnekler

Hedef 1: Öğrenci başarısı 2003- 2004 eğitim öğretim yılı sonunda %62’den %71 çıkarılacaktır (%9 oranında arttırılacaktır).

Neden doğru: Belirli bir hedef, belirli bir zaman çerçevesinde ele alınmaktadır. Hedefe ulaşılması mümkün görünmektedir. Karşılaştırma için gerekli istatistikî bilgiler mevcuttur.

Hedef 2: 2002-2003 eğitim öğretim yılında ortalama “11 gün/öğrenci” olan devamsızlık, 2003-2004 öğretim yılı sonunda “10 gün/öğrenciye” , 2004-2005 öğretim yılında da “8 gün/öğrenciye” indirilecektir.

Neden doğru: Belirli bir hedef, belirli bir zaman çerçevesinde ele alınmaktadır. Hedefe ulaşılması mümkün görünmektedir. Karşılaştırma için gerekli istatistikî bilgiler mevcuttur.

Hedef 3: Okulda yaşanan disiplin olayları 2002-2003 öğretim yılında %15’ten %12’ye, 2003-2004 öğretim yılında %8’e, 2004-2005 öğretim yılında da %5’e indirilecektir.

Neden doğru: Hedefler ölçülebilir, anlamlı ve ulaşılabilir niteliktedir, zaman boyutu içermektedir.

Hedeflerin Oluşturulması İçin Cevaplanması Gereken Sorular

*Hedefler, kuruluşun misyon, vizyon, ilkeler ve stratejik amaçları ile tutarlı mı?

*Hangi spesifik sonuçlara ulaşmaya çalışılıyor? Sonucu etkileyen faktörler nelerdir?

*Bir stratejik amaca ilişkin hedefler gerçekleştirildiğinde o stratejik amaca ulaşılabiliyor mu?

*Hedefi belirli bir süre içinde gerçekleştirme zorunluluğu var mı?

*İstenilen sonuçlara ne kadar zamanda ulaşılabilir?

*Bu hedeflere ulaşmak için sağlanan gelişme nasıl ölçülür?

*Kıyas noktaları nelerdir? Ne kadar gelişme sağlanabilir?

-------------0--------------

Ercan Eroğlu
Demet Erden
Didem Demirkaya
Yalova 2003 Seminer notları